Historia żydowskich mieszkańców przedwojennego Mrągowa po 1945 r. na dziesięciolecia popadła w zapomnienie. Nikt nie potrafił przywołać ani miejsc, ani postaci związanych z dziejami tutejszej gminy. Kiedy rozpoczął się proces odkrywania żydowskich śladów w krajobrazie mazurskiego miasta i jakie były jego początki? Kto dziś w Mrągowie pamięta o tutejszej społeczności żydowskiej? Czy jej historia jest ważna dla współczesnych mieszkańców miasta, w tym dla młodego pokolenia? Czy świadomość mrągowian o dziejach ich „małej ojczyzny” ulega w ostatnich latach zmianie?
Między innymi na te pytania spróbujemy odpowiedzieć podczas spotkania z Magdaleną Lewkowicz, nauczycielką i edukatorką, badaczką lokalnej historii, która kilkanaście lat temu zainicjowała w Mrągowie działania edukacyjne wokół historii tutejszej gminy żydowskiej i zaczęła jej dokumentowanie. Z jej inicjatywy, po kilkuletnich staraniach, w 2018 r. odsłonięto tablicę upamiętniającą cmentarz żydowski w Mrągowie. Magdalena Lewkowicz została dwukrotnie wyróżniona Nagrodą im. Ireny Sendlerowej „Za naprawianie świata” (2014, 2015). W 2018 r. znalazła się wśród laureatów prestiżowej „Nagrody POLIN”.
Spotkanie odbywa się w cyklu „MY Mendelsohn. Mozaika pamięci”
***
Wsparcie finansowe Festiwalu Mendelsohna: Goethe-Institut w Warszawie, Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Samorząd Miasta Olsztyna i Fundacja im. Róży Luksemburg
* * *
Fot. archiwum Magdaleny Lewkowicz
Motyw graficzny: Ewa Pohlke
Oprawa graficzna: Andrij Fil
Podczas wykładu w Domu Mendelsohna prof. Ruth Leiserowiz przedstawi historię rodziny Grumachów, pochodzącą z dawnych Prus Wschodnich, którą odtworzyła na podstawie badań archiwalnych. Punktem wyjścia do opowieści o historii Grumachów, która ma swój początek w Wartenburgu (dzisiejszym Barczewie) i Allenstein (Olsztynie), a która kończy się w Jerozolimie, jest zdjęcie przedstawiające Nathana Grumacha i jego żonę Friederike, którzy pobrali się w 1893 r. Jak potoczyło się życie małżeństwa Grumachów, gdzie pozostawili swój ślad? Narracja skupia się na Allenstein w latach osiemdziesiątych XIX wieku, ale także na Berlinie podczas II wojny światowej.
Dr Nathan Grumach (1863-1908) przyszedł na świat w Wartenburgu (Barczewie) w rodzinie właściciela tutejszego tartaku Moritza Grumacha i jego żony Johanny z domu Abrahamsohn. Był uzdolniony muzycznie i miał piękny, czysty głos. Chętnie pomagał w synagodze i gdy wracał do domu na szabat, śpiewał tam podczas nabożeństw. Grumach poślubił pochodzącą z Allenstein (Olsztyna) Friederike Mendelsohn. Para zamieszkała w Tilsit (dziś Sowietsk w obwodzie kaliningardzkim), gdzie Grumach pracował jako notariusz.
Prof. dr Ruth Leiserowitz (Uniwersytet Humboldta w Berlinie) od 2009 r. jest zastępczynią dyrektora Niemieckiego Instytutu Historycznego w Warszawie. Zajmuje się historią krajów nadbałtyckich oraz dziejami Żydów. Wraz z mężem i przyjaciółmi założyła stowarzyszenie „Żydzi w Prusach Wschodnich”, w którym aktywnie działa.
Spotkanie w języku polskim.
Serdecznie zapraszamy! Wstęp wolny!
Wsparcie finansowe: Goethe-Institut w Warszawie, Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Samorząd Miasta Olsztyna i Fundacja im. Róży Luksemburg
* * *
Motyw graficzny: Ewa Pohlke
Oprawa graficzna: Andrij Fil
Początki Jerozolimy – świętego miasta Żydów, chrześcijan i muzułmanów – sięgają czasów mitycznych, ale jej wpływ na dzieje świata od najdawniejszych czasów jest jak najbardziej realny. Na spotkaniu z ks. Henrykiem Błaszczykiem przedstawimy losy miasta od epoki królów Dawida i Salomona oraz budowy I świątyni. Zatrzymamy się w mieście Heroda Wielkiego, który nakazał rzeź niewiniątek. Opowiemy o Jezusie w Jerozolimie i zburzeniu miasta przez Rzymian. Przypomnimy wyprawy krzyżowe, których celem była „Jerozolima wyzwolona” i wielki ruch pielgrzymkowy, z którym wiąże się olsztyńska kaplica jerozolimska.
Jerozolima – miasto symbol – jest częścią dramatycznej izraelsko-palestyńskiej historii, a dzisiaj przyszłość tego skrawka ziemi, jak wiele razy wcześniej, spowija mrok. Czy kiedykolwiek w mieście Jeruzalem nie będzie „śmierci ani smutku, ani boleści”?
Wsparcie finansowe Festiwalu Mendelsohna: Goethe-Institut w Warszawie, Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Samorząd Miasta Olsztyna i Fundacja im. Róży Luksemburg
* * *
Motyw graficzny: Ewa Pohlke
Oprawa graficzna: Andrij Fil
Podczas spotkania chcemy wspólnie przyjrzeć się przestrzeni kulturowej Śląska i przypomnieć niemiecko-żydowskich mieszkańców tych ziem, których historia dobiegła tragicznego kresu wraz z zakończeniem II wojny światowej. W swojej książce „Puste krzesła. Historie Żydów ze Śląska” wnikliwie i ze znawstwem opisuje je Leszek Jodliński, nie tylko przybliżając ich indywidualne losy, lecz także umieszczając je w szerszym kontekście historycznym.
Wśród bohaterów książki Leszka Jodlińskiego znajduje się m.in. Erwin Weichmann, lokalny przedsiębiorca i kupiec, na zlecenie którego Erich Mendelsohn zaprojektował w Gliwicach dom tekstylny Weichmanna (Seidenhaus Weichmann).
Serdecznie zapraszamy! Wstęp wolny!
Wsparcie finansowe: Goethe-Institut w Warszawie, Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Samorząd Miasta Olsztyna i Fundacja im. Róży Luksemburg.
Paertnerem wydarzenia jest Wydawnictwo AZORY.
* * *
Motyw graficzny: Ewa Pohlke
Oprawa graficzna: Andrij Fil
Fot. Archiwum L. Jodlińskiego
Podczas warsztatów uczestnicy wykonają ozdobne dekoracje zwane MIZRACHEM. Mizrach to z języka hebrajskiego „wschód”. W żydowskiej sztuce nazwą tą określa się także ozdobne tablice, zawieszane w domach i synagogach na ścianie wschodniej, dla zaznaczenia kierunku świętego miasta. Prowadząca warsztaty Ewa Pohlke opowie o tradycji tworzenia mizrachów, typowych symbolach i motywach oraz ich znaczeniu.
Do tworzenia mizrachów uczestnicy warsztatów użyją nożyczek, kolorowego papieru, bibuły, kolorowych flamastrów i gotowych szablonów. Wszystkie niezbędne materiały zapewniają organizatorzy, ale można też przynieść ze sobą własne materiały lub narzędzia. Gotowe dekoracje uczestnicy będą mogli zabrać po zajęciach do domu.
Zajęcia potrwają ok. 2 godzin.
Wstęp bezpłatny. Ilość miejsc ograniczona.
Wsparcie finansowe: Goethe-Institut w Warszawie, Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Samorząd Miasta Olsztyna i Fundacja im. Róży Luksemburg
* * *
Motyw graficzny: Ewa Pohlke
Oprawa graficzna: Andrij Fil
Fot. Ewa Pohlke
W tym roku w programie festiwalu, który odbywać się będzie od 21 października do 21 grudnia znajduje się blisko 30 różnych wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych. Zapowiedzi kolejnych wydarzeń znajdą Państwo na naszej stronie internetowej oraz oraz na fanpega’ch: facebook.com/Borussia.Olsztyn i facebook.com/festiwalmendelsohna.
Zainicjowany przez olsztyńską „Borussię” Festiwal Mendelsohna tworzy przestrzeń do debat wokół aktualnych przemian kulturowych i społecznych w regionie, Polsce i Europie, promuje środowiska i działania obywatelskie, ukazując znaczenie twórczości architekta Ericha Mendelsohna oraz szerzej – wielokulturowego dziedzictwa regionu.
Program do pobrania: PROGRAM RAMOWY FESTIWALU MENDELSOHNA PAŹDZIERNIK 2022
Festiwal Mendelsohna odbywa się dzięki wsparciu finansowemu: Goethe-Institut Warszawa, Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Fundacja im. Róży Luksemburg.
Na wszystkie wydarzenia wstęp wolny. Zapraszamy do udziału!
]]>W czasie Festiwalu Mendelsohna przypominamy o wielokulturowej historii Olsztyna i dorobku Ericha Mendelsohna, uczymy się dialogu międzykulturowego w praktyce, doświadczamy spotkania…
Program festiwalu: czwartek 3.10.2019 r., piątek 4.10.2019 r., sobota 5.10.2019 r., niedziela 6.10.2019 r.
Biuro Festiwalu Mendelsohna: Dom Mendelsohna, ul. Zyndrama z Maszkowic 2, Czynne od 3.10. do 6.10 w godz. 9:00-18:00, tel. 89 523 72 93
e-mail: sekretariat@borussia.pl
Klub Festiwalowy: Galeria Usługa Jazz Bar, ul. Stare Miasto 2
Patronat honorowy: Marszałek Województwa Warmińsko-Mazurskiego Gustaw M. Brzezin, Prezydent Olsztyna Piotr Grzymowicz
Wsparcie finansowe: Goethe-Institut w Warszawie, Samorząd Miasta Olsztyna, Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Fundacja im. Róży Luksemburg.
Partnerzy: Wydawnictwo AGORA, Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Olsztynie, Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Olsztynie, Galeria Sztuki „Synagoga Barczewo”. Freudne der Borussia Olsztyn Allenstein, I Liceum Ogólnokształcące im. Adama Mickiewicza w Olsztynie, VI Liceum Ogólnokształcące im. Gabriela Narutowicza, XII Liceum Ogólnokształcące im. Marii i Georga Dietrichów, Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych im. Erica Mendelsohna w Olsztynie, Szkoła Podstawowa nr 10 im. Władysława Broniewskiego w Olsztynie, Szkoła Podstawowa nr 2 im. Jarosława Dąbrowskiego w Olsztynie, Szkoła Podstawowa nr 29 im. Jana Liszewskiego w Olsztynie, Integracyjna Świetlica Romska „Gaja”.
Patronat medialny: Gazeta Wyborcza Olsztyn, Gazeta Olsztyńska, Radio UWM FM, Polskie Radio Olsztyn, TVP 3 OLSZTYN
Wolontariusze Festiwalu Mendelsohna: Grupa projektowa „Generation Europe”
facebook.com/Festiwal Mendelsohna
Motyw: Ewa Pohlke
Projekt: Andrij Fil
Oprawa fotograficzna Festiwalu: Jacek Sztorc Fotografia
]]>
Rodzinie autora wspomnień udało się przeżyć wojnę w Królewcu. W 1948 roku wyjechali do radzieckiej strefy okupacyjnej Niemiec, a następnie do Berlina Zachodniego, gdzie Michael Wieck ukończył konserwatorium. Został koncertmistrzem Orkiestry Kameralnej w Stuttgarcie oraz pierwszym skrzypkiem Radiowej Orkiestry Symfonicznej.
Za działalność na rzecz dialogu chrześcijańsko-żydowskiego otrzymał Otto Hirsch Medal, został także odznaczony Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec.
W rozmowie weźmie udział prof. Ruth Leiserowitz. Prowadzenie: Kornelia Kurowska. Fragmenty książki przeczyta Grzegorz Gromek.
Spotkanie z tłumaczeniem na język polski.
Organizatorzy i partnerzy:
Fundacja BORUSSIA, Ośrodek KARTA, Stowarzyszenie Juden in Ostpreussen, Deutsches Kulturforum östliches Europa, Goethe-Institut Warschau, Ostpreußisches Landesmuseum, Fundacja Konrada Adenaueraw Warszawie.
]]>Zapraszamy do udziału!
Obowiązkowa rezerwacja miejsc: sekretariat@borussia.pl
