Zbigniew Rokita, autor nagrodzonej Nagrodą Nike książki „Kajś”, tym razem zaproponował czytelnikom włóczęgowski poemat reporterski, w którym przemierza tzw. Ziemie Odzyskane.
Pisze też o nas, o Warmii i Mazurach, krainach wielkiego i bolesnego eksperymentu demograficznego. Sprawdza, co oznacza „poniemieckie” i jak się to poniemieckie pozszywało z polskim, czy już jesteśmy tutejsi, czy może jeszcze budujemy mitologie własnego miejsca.
Z humorem i świeżością spojrzenia opisuje tereny przyłączone po wojnie do Polski, sam o sobie mówiąc, że jest „kundlem Ziem Odzyskanych zlepionym z tutejszych i przyjezdnych”.
Znakomity rozmówca, ciekawski reporter i baczny obserwator życia społecznego po raz kolejny będzie gościem Borussii, tym razem jako autor świeżo wydanej „Odrzanii” (Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 2023).
Zbigniew Rokita – reporter, redaktor, specjalizuje się w problematyce Europy Wschodniej i Górnego Śląska. Autor książek reporterskich „Odrzania. Podróż po Ziemiach Odzyskanych” (2023), „Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku” (wyróżnionej podwójną Nagrodą Literacką Nike: jury oraz czytelników; 2020) i „Królowie strzelców. Piłka w cieniu imperium” (2018). Autor sztuk teatralnych „Nikaj” (Teatr Zagłębia) i „Weltmajstry” (Teatr Korez). Stały współpracownik „Tygodnika Powszechnego”. Pochodzi z Gliwic, mieszka w Katowicach.
Serdecznie zapraszamy! Wstęp wolny!
* * *
VIII Festiwal Mendelsohna pod hasłem „Czas”
Wsparcie finansowe: Goethe-Institut w Warszawie, Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Samorząd Miasta Olsztyna i Fundacja im. Róży Luksemburg
* * *
Motyw graficzny: Ewa Pohlke
Oprawa graficzna: Andrij Fil
Fot. Arkadiusz Gola
Historia żydowskich mieszkańców przedwojennego Mrągowa po 1945 r. na dziesięciolecia popadła w zapomnienie. Nikt nie potrafił przywołać ani miejsc, ani postaci związanych z dziejami tutejszej gminy. Kiedy rozpoczął się proces odkrywania żydowskich śladów w krajobrazie mazurskiego miasta i jakie były jego początki? Kto dziś w Mrągowie pamięta o tutejszej społeczności żydowskiej? Czy jej historia jest ważna dla współczesnych mieszkańców miasta, w tym dla młodego pokolenia? Czy świadomość mrągowian o dziejach ich „małej ojczyzny” ulega w ostatnich latach zmianie?
Między innymi na te pytania spróbujemy odpowiedzieć podczas spotkania z Magdaleną Lewkowicz, nauczycielką i edukatorką, badaczką lokalnej historii, która kilkanaście lat temu zainicjowała w Mrągowie działania edukacyjne wokół historii tutejszej gminy żydowskiej i zaczęła jej dokumentowanie. Z jej inicjatywy, po kilkuletnich staraniach, w 2018 r. odsłonięto tablicę upamiętniającą cmentarz żydowski w Mrągowie. Magdalena Lewkowicz została dwukrotnie wyróżniona Nagrodą im. Ireny Sendlerowej „Za naprawianie świata” (2014, 2015). W 2018 r. znalazła się wśród laureatów prestiżowej „Nagrody POLIN”.
Spotkanie odbywa się w cyklu „MY Mendelsohn. Mozaika pamięci”
***
Wsparcie finansowe Festiwalu Mendelsohna: Goethe-Institut w Warszawie, Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Samorząd Miasta Olsztyna i Fundacja im. Róży Luksemburg
* * *
Fot. archiwum Magdaleny Lewkowicz
Motyw graficzny: Ewa Pohlke
Oprawa graficzna: Andrij Fil
Podczas wykładu w Domu Mendelsohna prof. Ruth Leiserowiz przedstawi historię rodziny Grumachów, pochodzącą z dawnych Prus Wschodnich, którą odtworzyła na podstawie badań archiwalnych. Punktem wyjścia do opowieści o historii Grumachów, która ma swój początek w Wartenburgu (dzisiejszym Barczewie) i Allenstein (Olsztynie), a która kończy się w Jerozolimie, jest zdjęcie przedstawiające Nathana Grumacha i jego żonę Friederike, którzy pobrali się w 1893 r. Jak potoczyło się życie małżeństwa Grumachów, gdzie pozostawili swój ślad? Narracja skupia się na Allenstein w latach osiemdziesiątych XIX wieku, ale także na Berlinie podczas II wojny światowej.
Dr Nathan Grumach (1863-1908) przyszedł na świat w Wartenburgu (Barczewie) w rodzinie właściciela tutejszego tartaku Moritza Grumacha i jego żony Johanny z domu Abrahamsohn. Był uzdolniony muzycznie i miał piękny, czysty głos. Chętnie pomagał w synagodze i gdy wracał do domu na szabat, śpiewał tam podczas nabożeństw. Grumach poślubił pochodzącą z Allenstein (Olsztyna) Friederike Mendelsohn. Para zamieszkała w Tilsit (dziś Sowietsk w obwodzie kaliningardzkim), gdzie Grumach pracował jako notariusz.
Prof. dr Ruth Leiserowitz (Uniwersytet Humboldta w Berlinie) od 2009 r. jest zastępczynią dyrektora Niemieckiego Instytutu Historycznego w Warszawie. Zajmuje się historią krajów nadbałtyckich oraz dziejami Żydów. Wraz z mężem i przyjaciółmi założyła stowarzyszenie „Żydzi w Prusach Wschodnich”, w którym aktywnie działa.
Spotkanie w języku polskim.
Serdecznie zapraszamy! Wstęp wolny!
Wsparcie finansowe: Goethe-Institut w Warszawie, Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Samorząd Miasta Olsztyna i Fundacja im. Róży Luksemburg
* * *
Motyw graficzny: Ewa Pohlke
Oprawa graficzna: Andrij Fil
Zapraszamy!
***
Wsparcie finansowe: Goethe-Institut w Warszawie
Motyw graficzny: Ewa Pohlke
Oprawa graficzna: Marianna Nowicka
Od upadku Prus Wschodnich i ich stolicy Königsbergu, poprzez bezprawie i chaos pierwszych lat na tzw. Ziemiach Odzyskanych, po współczesność i kryzys humanitarny na granicy polsko-białoruskiej. Tylko odwrotnie, burząc chronologię, stereotypy i literackie przyzwyczajenia. Realizm czy budowanie nowej mitologii? Diagnoza mazurskiego fatum? Z pewnością poruszający obraz splątanych ludzkich losów i niezawinionego cierpienia.
Rozmowę z naszą gościnią poprowadzi Joanna Wilengowska.
Fragmenty powieści „Toń” przeczyta Małgorzata Rydzewska – aktorka Teatru im. Stefana Jaracza
Partnerem wydarzenia jest Teatr im. Stefana Jaracza
Ishbel Szatrawska – ur. 1981 w Olsztynie. Dramatopisarka, powieściopisarka, felietonistka „Polityki”. Absolwentka I Liceum Ogólnokształcącego w Olsztynie i Uniwersytetu Jagiellońskiego. Autorka m.in. „Wolnego strzelca” i „Żywotu i śmierci pana Hersha Libkina z Sacramento w stanie Kalifornia”, za który otrzymała m.in. nominację do Paszportu Polityki, Wawrzyn – Literacką Nagrodę Warmii i Mazur 2023 i nagrodę Olśnienia Empiku. „Toń” została wydana nakładem Wydawnictwa Cyranka we wrześniu 2023 i jest jej pierwszą powieścią. Mieszka i pracuje w Krakowie.
Serdecznie zapraszamy! Wstęp wolny!
Wsparcie finansowe: Goethe-Institut w Warszawie, Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Samorząd Miasta Olsztyna i Fundacja im. Róży Luksemburg
* * *
Motyw graficzny: Ewa Pohlke
Oprawa graficzna: Andrij Fil
Fot. Bogdan Frymorgen
Dzięki wieloletnim staraniom Stowarzyszenia WK „Borussia” i Fundacji „Borussia”, zapoczątkowanych jeszcze w koniec lat 90., w latach 2005-2012 ten historyczny budynek przeszedł gruntowny remont, a dzięki pieczołowitej konserwacji odzyskał dawny blask.
Od 2013 r. odrestaurowana przestrzeń zabytkowego budynku łączy w sobie kilka funkcji – jest udostępniana zwiedzającym, którzy przyjeżdżają z całego świata, by zobaczyć pierwsze dzieło słynnego architekta zachowane w jego rodzinnym Olsztynie. Na co dzień jest to także miejsce edukacji obywatelskiej i niezależnej kultury: odbywają się tu warsztaty, wykłady, działania edukacyjne dla dorosłych i młodzieży, koncerty, spotkania literackie, muzyczne i filmowe, organizowane przez grupę społeczników i wolontariuszy, skupionych wokół „Borussii”. Mija dokładnie dekada, od kiedy Bet Tahara „odzyskała nowe życie”, stając się Domem Mendelsohna.
Z tej okazji podczas Festiwalu Mendelsohna zapraszamy w sobotę 14.10. na cykl spotkań poświęconych historii i współczesnej funkcji budynku pt. „Od Bet Tahary do Domu Mendelsohna”. Rozpoczną się one o godz. 11.00 w Domu Mendelsohna (ul. Zyndrama z Maszkowic 2).
W programie:
godz. 11.00
Historia i symbolika zapisana w przestrzeni Bet Tahary – oprowadzanie po Domu Mendelsohna
Prowadzenie: Ewa Pohlke i Ewa Romanowska (Olsztyn)
godz. 12.00
Od Bet Tahary do Domu Mendelsohna – seminarium z okazji 110-lecia powstania budynku
„Konserwacja i restauracja żydowskiego domu przedpogrzebowego/ Bet Tahary w Olsztynie”
Julia Martino (Toruń)
„Bet Tahara – pierwsza realizacja architekta Ericha Mendelsohna”
dr Ryszard Nakonieczny (Gliwice)
„Dom Mendelsohna – historia i pamięć”
Kornelia Kurowska, Ewa Romanowska (Olsztyn)
Dyskusja i podsumowanie
Serdecznie zapraszamy! Wstęp wolny!
Wsparcie finansowe: Goethe-Institut w Warszawie, Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Samorząd Miasta Olsztyna i Fundacja im. Róży Luksemburg.
* * *
Motyw graficzny: Ewa Pohlke
Oprawa graficzna: Andrij Fil
Fot. Jacek Sztorc
Kornelia Kurowska
// Julia Martino
dyplomowana konserwator dzieł sztuki, specjalizująca się w badaniach i konserwacji zabytków architektury z XIX i XX wieku
// dr Ryszard Nakonieczny
adiunkt na Wydziale Architektury Politechniki Śląskiej w Gliwicach, współautor i redaktor książek, edukator, organizator spacerów architektonicznych, dziesięciu edycji Festiwalu Ogrodów w Katowicach; kurator wystaw.
Ewa Pohlke
Ewa Romanowska
]]>Polaków i Niemców łączy ponadtysiącletnie sąsiedztwo. Wielopłaszczyznowe kontakty, a przede wszystkim migracje z Polski do Niemiec miały większy wpływ na niemiecką codzienność, niżby się to mogło wydawać. Świadectwem tego są już nie tylko polsko brzmiące nazwiska i powiązania rodzinne, wyjazdy na saksy, życie polonijne, lecz także sukcesy Polaków czy migrantów z Polski w niemieckim życiu publicznym i naukowym, na arenach sportowych, w muzyce, sztuce czy literaturze.
Prezentowana publikacja, wydana w 2022 r. w j. polskim przez Niemiecki Instytut Spraw Polskich i Federalnej Centrali Kształcenia Obywatelskiego, to zaproszenie do zapoznania się z często nieznanymi lub wymagającymi ponownego odkrycia śladami polskości w Niemczech. Wiele postaci i wydarzeń wymienionych w hasłach tej książki stanowić będzie novum także dla czytelnika polskiego.
Książka będzie dostępna w czasie prezentacji w cenie promocyjnej.
„Polskie ślady w Niemczech. Kalejdoskop”
Dieter Bingen, Andrzej Kaluza, Basil Kerski, Peter Oliver Loew (red.)
Bonn 2022 / Zamówienia: www.hausbooks.pl
Prezentacja książki odbędzie się dzięki wsparciu Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej oraz Goethe-Institut w Warszawie.
Wstęp wolny. Serdecznie zapraszamy!
]]>Co przed nami w tym tygodniu?
wtorek, 6.12.2022 godz. 17.00
Dom Mendelsohna ul. Zyndrama z Maszkowic 2
Momenty kluczowe – polsko-niemieckie laboratorium artystyczne nieopowiedzianych historii
Prezentacja projektu z udziałem artystów Diany Wesser z Lipska i Grzegorz Gromek z Olsztyna
piątek, 9.12.2022 godz. 17.00
Dom Mendelsohna ul. Zyndrama z Maszkowic 2
Zawód: historyk – spotkanie z prof. Andrzejem Friszke
Prowadzenie: prof. Robert Traba
W dyskusji wezmą udział Jan Olaszek i Tomasz Siewierski – współautorzy książki „Zawód: historyk”
sobota, 10.12.2022 godz. 17.00
Dom Mendelsohna ul. Zyndrama z Maszkowic 2
Jubileuszowe spotkanie Borussian, Przyjaciół, Znajomych, Czytelników z Kazimierzem Brakonieckim
niedziela, 11.12.2022 godz. 13.00
Dom Mendelsohna ul. Zyndrama z Maszkowic 2
Święta żydowskie i chrześcijańskie- tradycje i zwyczaje – warsztaty plastyczne: Kartki świąteczne. Prowadzenie: Ewa Pohlke
Zapraszamy do udziału.
Wstęp wolny!
Wsparcie finansowe Festiwalu Mendlesohna: Goethe-Institut w Warszawie, Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego i Fundacja im. Róży Luksemburg.
* * *
Motyw graficzny: Ewa Pohlke
Oprawa graficzna: Andrij Fil
Będzie to opowieść o doświadczeniach odkrywania zapomnianych i trudnych rozdziałów polsko-niemieckiej historii, niełatwej drodze, którą oboje wspólnie pokonują, poszukując artystycznych środków wyrazu w podejściu do tematu, lecz przede wszystkim – budując swój osobisty dialog.
Momenty kluczowe / Schlüsselmomente to projekt polsko-niemiecki, poświęcony tematyce ucieczek i wypędzeń w czasie II wojnie światowej i po jej zakończeniu. Sam temat, a także jego skutki dla społeczeństw Polski i Niemiec, rzadko podejmowany jest w dyskursie artystycznym czy społecznym. Fakty historyczne są przedmiotem fachowych opracowań, lecz sam temat budzi skrajne emocje – bądź jest pomijany, bądź też wywołuje burzliwe dyskusje, często napędzane obawą, że zajęcie się nim zrelatywizuje niemiecką winę.
Celem projektu, organizowanego przez stowarzyszenie Freunde der Borussia Olsztyn/Allenstein i Fundację Nowy Teatr, jest przełamanie społecznego tabu wokół tematu i zainicjowanie za pomocą środków artystycznego wyrazu otwartego polsko-niemieckiego dialogu.
Projekt powstał z inicjatywy 3 osób: artystów Diany Wesser i Grzegorza Gromka oraz menedżerki kultury Yvonne Meyer – wspólnie zainicjowali oni wieloetapowy proces, który ma umożliwić zrozumienie różnych perspektyw i kwestii i który pomoże uniknąć pułapek, jakie niesie ze sobą temat ucieczek i wypędzeń, tak aktualny w dzisiejszej Europie. Autorzy projektu od wiosny br. spotykają się naprzemiennie w Lipsku i Olsztynie, dyskutują, badają źródła, zbierają relacje. Na bieżąco dzielą się ze sobą doświadczeniami, porównują wrażenia i perspektywy, tworzą swój własny, osobisty dialog wokół trudnych kwestii. W kolejnym etapie znajdzie on swój artystyczny wyraz we wspólnym polsko-niemieckim przedsięwzięciu.
Diana Wesser jest niemiecką artystką, związaną z Lipskiem. Realizuje spektakle i działania artystyczne na styku teatru opartego na badaniach, praktyki sztuki i mediów. W swoich audio spacerach, performansach i projektach partycypacyjnych odkrywa zapomniane miejsca, słucha relacji współczesnych świadków, tworzy przestrzenie spotkań. Od kilku lat intensywnie zajmuje się kulturami pamięci, transformacją w Niemczech Wschodnich i traumą zbiorową. Jej matka urodziła się w przedwojennym Olsztynie.
Grzegorz Gromek – aktor, reżyser, producent, na stałe związany z Teatrem im. Stefana Jaracza w Olsztynie. Fundator i założyciel Teatru Nowego w Olsztynie. Jego prace teatralne to zarówno klasyczne przedstawienia dramatyczne, improwizacje teatralne, jak i teatr zakorzeniony w tradycjach Grotowskiego. Interesują go połączenia między teatrem, performance’em i tańcem. W ostatnich latach zajmuje się badaniem tożsamości lokalnych z pogranicza Warmii, Mazur i Kurpi.
* * *
Projekt Momenty kluczowe / Schlüsselmomente realizowany jest dzięki wsparciu finansowemu:
– Fundacji Kultury Wolnego Państwa Saksonia – działanie jest współfinansowane ze środków podatkowych na podstawie budżetu uchwalonego przez Parlament Saksonii.
– Referatu ds. Kultury Prus Wschodnich i krajów nadbałtyckich przy Muzeum Prus Wschodnich ze środków Pełnomocnika Rządu Federalnego ds. Kultury i Mediów
* * *
Partnerzy wydarzenia:
Freunde der Borussia Olsztyn/Allenstein e.V.
Fundacja Nowy Teatr w Olsztynie
Wsparcie finansowe: Goethe-Institut w Warszawie, Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego i Fundacja im. Róży Luksemburg.
Spotkanie w j. polskim i niemieckim z tłumaczeniem symultanicznym.
Tłumaczenie: dr Barbara Sapała.
Zapraszamy do udziału.
Wstęp wolny!
* * *
Fot. Diana Wesser
Motyw graficzny: Ewa Pohlke
Oprawa graficzna: Andrij Fil
– do rozmowy z naszym gościem zaprosi prof. Robert Traba, historyk, politolog, kulturoznawca, współzałożyciel „Borussii”.
„Widzimy po nakładach, po sprzedaży, że nasza – historyków – publiczność topnieje, a coraz więcej jest takich, którzy w ogóle nie rozumieją, o czym mówimy. A przecież to nie jest hobbystyczna wiedza, ale część edukacji polskiej i obywatelskiej” – mówił prof. Andrzej Friszke w wywiadzie rzece, którego udzielił Janowi Olaszkowi i Tomaszowi Siewierskiemu. – Wokół tej książki, która w br. ukazała się nakładem Wydawnictwa Więź, toczyć się będzie rozmowa podczas spotkania, które odbędzie się w Domu Mendelsohna.
„Zawód: historyk” to biografia autora, który przez całe życie prowadził badania naukowe, ale też był aktywny jako obywatel w ruchu walki o demokratyczną Polskę przed 1989 r., a po odzyskaniu wolności był świadkiem, a niekiedy uczestnikiem, budowania demokratycznego państwa i jego instytucji pamięci historycznej.
Cieszymy się na rozmowę z prof. Friszke o znaczeniu edukacji historycznej, uwikłania historii w politykę, skutkach braku świadomości historycznej dla nas obywateli. Podczas spotkania bez wątpienia pojawią się także wątki olsztyńskie – przypominamy, że prof. Andrzej Friszke urodził się i dorastał w Olsztynie.
W dyskusji wezmą udział Jan Olaszek i Tomasz Siewierski – współautorzy książki „Zawód: historyk”.
Andrzej Friszke (ur. 1956) – historyk, prof. dr hab., członek korespondent Polskiej Akademii Nauk. Profesor w Instytucie Studiów Politycznych PAN. Od 1982 r. redaktor działu historycznego „Więzi”, członek Rady Naukowej Laboratorium „Więzi”. W latach 1999–2006 członek Kolegium IPN, 2011-2016 członek Rady Instytutu Pamięci Narodowej. Autor licznych książek, m.in.: „Opozycja polityczna w PRL 1945–1980”; „Oaza na Kopernika. Klub Inteligencji Katolickiej 1956–1989”; „Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi”; „Polska. Losy państwa i narodu 1939-1989”; „Rewolucja Solidarności 1980-1981”, „Między wojną a więzieniem. Młoda inteligencja katolicka 1945-1953”, „Sprawa jedenastu”.
Partnerzy wydarzenia:
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Olsztynie
Towarzystwo „Więź”
Zapraszamy do udziału.
Wstęp wolny! Ilość miejsc ograniczona.
Wsparcie finansowe Festiwalu Mendelsohna : Goethe-Institut w Warszawie, Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego i Fundacja im. Róży Luksemburg.
* * *
Motyw graficzny: Ewa Pohlke
Oprawa graficzna: Andrij Fil